Herhalingen

Wordt u ook zo "ziek" van al die herhalingen op de televisie? Het gaat er niet eens om dat er iets gemist wordt, als wel een soort dwangmatigheid bepaalde programma's hoe dan ook te zien. Of iedere keer weg te zappen, maar dan wel met de wetenschap dat dit programma er is en eigenlijk bekeken moet worden.

Herhaling is ook commercieel een belangrijk instrument. Een van de redenen dat we reclames eindeloos aan ons voorbij zien gaan, maar ook politieke statements herhaald en herhaald worden. Herhaling is de basis van ons gebruik en denken.

Alleen, moet die herhaling zich ook op eigen initiatief en on(der)bewust in de persoon zelf afspelen! Een boodschaploze herhaling welke tergt, zweet ontwikkelt dan wel een omgedraaide maag en soms sentimentele gevoelens. Ik heb het over herhaling van dromen.

Als kind had ik dat heel sterk. Een "herhalingsdroom" speelde af in de gang van mijn lagere school. De gang was altijd zeer donker, donkerder dan in de realiteit en links (tegen de geglazuurde tegelwand) stonden altijd dikke stapels oude ingezamelde kranten. Dat was het begin, waarna de droom telkens een andere wending kreeg. Een andere droom speelde zich af in het bos van het dorp alwaar ik getogen ben. Als peuter moest ik door dat bos naar de kleuterschool. In mijn jeugd werd je nog niet gehaald en gebracht. Je mocht de wereld nog zelf ontdekken, de gevaren tegemoet treden en je uit netelige situaties redden onder het motto: van een goede val (of klap) word je sterk. In mijn droom liep ik altijd een vaste route door dat bos en bij het veld met de muziektent werd het donker en begon onweer gevolgd door, per keer verschillende, enge zaken. Bij deze droom zou ik nog in staat zijn redelijke verklaringen te vinden. Net als een droom, welke ik veel herhaald heb tijdens vakanties. Sterker, jarenlang droomde ik deze droom wel een keer per vakantie. Dan was er een berg, een soort toren van Babel. Via een langzaam smaller worden rondgang reisde ik naar de top. Iedere keer kwam ik dezelfde zaken en onderwerpen tegen. Een droom, welke zich bijna compleet herhaalde, telkens wanneer deze in mijn slaap naar binnen drong.

Tegenwoordig heb ik minder last van de "herhalingsdroom". De dromen zijn anders. De herhaling ervaar ik tijdens de slaap, maar kan mij na het ontwaken de inhoud zelden herinneren. Wel zijn het dromen die "vast lopen". Het betreft niet alleen nachtelijke avonturen, welke eerder de revue gepasseerd zijn, het zijn ook dromen waarin ik op de een of andere manier in de war raak, telkens ga herhalen, zonder verder te komen, blijkbaar iets wat mij doet ontwaken. Veelal met een niet al te prettig gevoel.

Wat de betekenis van herhaling in dromen is weet ik niet. Ik herken er ook geheel geen functie in, geheel anders dan de herhalingen in het dagelijkse leven. Daar kan ik prima een functie bij bedenken, zoals een duidelijke vorm van indoctrinatie en het onbewust kweken van behoeften. Dat gaat overigens niet altijd op. Het eerste. Mijn vrouw droomt nog frequent over haar verleden; ouders en ouderlijke woning. In haar dromen zit ook een zeer repeterend effect. Hier lijkt het duidelijk dat er sprake is van een verwerkingsproces. Dat komt bij meerdere mensen voor. Bij mij zelf kan ik daar echter niets in ontdekken.

Herhalen in het dagelijkse leven is natuurlijk aan de orde van de dag. Neem alleen al ons dagelijkse ritme wat veelal een aaneenschakeling van herhalingen is. Ons neurotische gedrag (waar velen in meer of mindere mate last van hebben) en natuurlijk de structuur welke vrijwel ieder mens heeft. Het barst in ons leven van de herhalingen. De maatschappij springt daar handig op in. Ook de overheid. Door het repeterende karakter staan onze wegen vol verkeersborden. Met name met snelheidsbeperkingen wordt je om je oren geslagen. Op veel autosnelwegen zelfs om de honderd meter! Het vreemde van de overheid is dat wanneer zaken niet structureel herhaald worden en het ontgaat je word je haast als een crimineel bejegend. Maar goed, dat daar gelaten.

De topper van herhaling zijn politiek en commercie. De politiek die eindeloos haar idealen uit en aan de man brengt, vooral in verkiezingstijd. Tel überhaupt maar eens hoe vaak Rutte het woord "liberalisme" gebruikt, Wilders "leugenaars" en "moslims" en bijvoorbeeld Pechtold "links liberaal". Een topje van de politieke retoriek.

Maar, de commercie is de absolute winnaar. Eindeloze herhaling, om te beginnen al van het beeldmerk. Grappig, laatst zag ik een groep mensen, die het logo van de NS moesten tekenen. Van de vijftig was er maar eentje die het echt goed deed. Toch kent iedereen..., nee herkent (!) iedereen het logo. En een logo maakt ook vaak dat je "erbij wil horen". Merken als Nike zijn goed in een dergelijke strategie. Ook andere producten worden tactisch in de merkt gezet. Zó tactisch, dat een grote meerderheid inderdaad toe hapt. Die gore Senseo is naar een mooi voorbeeld van. De eindeloze herhaling van de reclame dat twee topmerken samen gingen waardoor kwaliteit en gemak samen kwamen. Over dat laatste verschillen de meningen enorm. Persoonlijk vind ik Senseo niks, toch staat er zo een apparaat bij ons in huis...

Herhaling. Het leven is een aaneenschakeling van herhalingen. Herhalingen op alle mogelijke gebieden en de mens is daar uitermate gevoelig voor. Heeft Pavlov effe een fijne snaar geraakt...

Heel soms denkt een enkeling uit de herhaling te stappen. Figuren die veelal vergruist worden door de maatschappij en weggezet worden als "buitenbeentje". Toch ontwikkelen al die buitenbeentje weer hun eigen herhalingen, eigen ritmes, eigen structuren. Goed, de structuren en ritmes kunnen wat vaker veranderen, maar het blijft in feite het zelfde leven als dat van de grijze massa.

En zo kom ik weer terug op die dromen. Zelfs daarin herhalen we... Eigenlijk moeten we niet zeuren. Niet klagen over de vele herhalingen op tv, de reclame en de terugkerende boodschappen.

Rest nog een vraag: zal het leven zelf zich ook herhalen? Of is dat het enige eenmalige? Wanneer dat zo is moeten we toch echt meer genieten van het leven. Ik doe in ieder geval mijn best. Ik val dan ook in de categorie buitenbeentjes. Niet altijd eenvoudig, maar het bevalt me best. Er was ooit een liedje met de tekst; "Mensch durf te leven!" Ja, maar dat is wel heel moeilijk hoor! We doen ons best.....

Zo maar een wat levensbeschouwelijke overweging

Is het omdat ik ouder word, of gaat het gewoon zo. Het is nu zes uur. Alweer zes uur. Of gisteren zes uur net voorbij is. Straks ga ik alweer koken, eten en alweer naar bed. Het begrip "alweer" lijkt het leven in toenemende mate te beheersen. Soms heb ik wel, dat een dag lang lijkt. Ook zijn er dagen dat ik nauwelijks overzie wat ik die dag allemaal gedaan heb.

Natuurlijk realiseerde ik mij vroeger ook dat de dagen weer voorbij waren, maar niet met de nadruk welke ik de laatste tijd zo sterk ervaar. Soms ook best vervelend, omdat alles zo snel voorbij gaat. Lijkt te gaan is misschien beter op z'n plaats. Is er iets veranderd in mijn biologische "ik"? Het voelt niet zo. Heb ik geen dromen meer... Ja, nog steeds, alhoewel ik mij wel realiseer dat de realiteit van de dromen steeds verder weg is. Vroeger kon ik dromen van een nieuw huis, misschien een nieuwe baan. Nu ik geen inkomen heb is het niet logisch dergelijke dromen (of idealen) te hebben. De kans, die al vrijwel nihil was, dat ik ergens een grote prijs win, een erfenis krijg, of groot geld maak is na mijn arbeidsproces sterk afgenomen. Maar, of dat in verband te brengen is met het gevoel van de voorbij racende dagen durf ik niet te zeggen. Ik was nooit zo heel erg bezig met de snelheid van de dagen. Waarom dan nu wel? Ik schilder, dan is er al snel een halve dag voorbij. Dan andere klussen, of boodschappen. De middag is er ook weer aan. Vroeger werkte je, kwam je thuis en begon je "eigen" leven. Maar dat kan toch dit effect niet hebben?

Moet ik accepteren dat ik ouder word? Dat wil ik niet. In mijn hoofd voelt dat ook niet zo. Ja, mijn lichaam. Dat wordt wat zwaarder. Vandaag behoorlijk lopen slepen, hakken en graven. Dan moet ik een uurtje op de bank en ben ik niet meer in staat tot fysiek actieve dingen. Lichamelijk moet ik de boel wat meer verdelen. Maar in mijn hoofd... Verandert daar ook iets? Zonder het zelf te beseffen? Dat doet mij denken aan Altzheimer. Ook dan verandert er iets in je hersenen, zo der dat je het zelf echt beseft. Ja, je beseft wel dat er iets verandert, in het eerste stadium. Ik krijg overigens niet de indruk dat de veranderingen in mijn hoofd iets met dementie van doen hebben. Nee, dat moet anders aan voelen.



Echt last heb ik er niet van. Het is meer een conclusie. Ook een beetje een teleurstelling. Daar ik ook nog eens niet geloof in een hiernamaals ga je zo wel erg rap naar het eind. In overdrachtelijke zin dan. Leef ik nog dertig jaar, ben ik pas op tweederde van mijn leven. In dat kader is er nog voldoende tijd. Nee, het lijkt meer of de perspectieven veranderen. En dat doet lijkt wel iets met je hersenen. Gaat het sneller, omdat je fysiek minder aan kan? Ik ben geen psycholoog, dus ik kan daar niet over oordelen. Ach, en misschien is dat hele gevoel over een poosje alweer over.

Wat is het leven eigenlijk een vreemd fenomeen. Ik zeg wel eens: "het leven is een droom, als je wakker wordt ben je de droom kwijt". In dit geval, wanneer je overlijdt weet je het leven niet meer. Raar, daar wij onze geest zo ontwikkeld hebben en in ons keven zo veel mogelijkheden hebben en dingen om ons heen hebben het leven te veraangenamen. Vreemd, dat dit alles in feite totaal zinloos is. Waar maken we ons druk om? Misschien is dat het wel. Ik maak mij niet meer zo druk. Ik zie wel wat er op mijn weg komt, en hoe. Het maakt op zich niet uit. Wordt ik een bekend en befaamd schilder, of blijf ik mee kabbelen in de golven van de gemiddelde kunstenaar? Op zich maakt mij dat niets uit. Ik schilder gewoon. Ik vind dat leuk, het is een drang, dus doe ik het. Moet ik mij dan wel druk maken? Liever niet. Ik wil genieten van het leven en dat is iets waar ik het laatste jaar heel druk mee ben. Wellicht daardoor dat alles zo snel gaat.



En toch zit er een grote paradox in mijn gevoel. Wanneer ik terug kijk lijkt zelfs gisteren alweer lang geleden. Laat staan twee weken, een maand, een jaar... Wanneer ik terug kijk lijkt alles zo lang geleden en heb ik het gevoel al zo ongelofelijk lang te leven. Iets wat ik altijd al heb gehad, dus wat dat betreft functioneert mijn brein nog steeds het zelfde.

Het leven is vreemd... Ik neem maar weer een biertje,... net als gister rond deze tijd.

In den vreemde; de verwerking (3)

Sinds wij uit Nederland zijn vertrokken droom ik weer. ’s Nachts, of tijdens mijn middagdutje. De oude vertrouwde dromen waarin het reizen een prominente rol speelt. Echter, in mijn dromen is een toegevoegde waarde.

Inmiddels ben ik vier jaar zonder werk. Blijkbaar heb ik dat geaccepteerd zonder daar concreet iets mee te doen. Al drie keer heb ik gedroomd over mijn collega en baas, Nico van Kan. De eerste keer was in een Portugese omgeving, voor zover ik mij nog kan herinneren. De derde keer staat mij nog iets bij van een vreemd werkbezoek. Mijn dromen worden nu regelmatig gecombineerd met zaken uit, met name, mijn arbeidsverleden.

Nico van Kan

Vier jaar lang ben ik daar eigenlijk helemaal niet meer mee bezig geweest, behalve dat ik de feiten accepteerde en door ging. Nu blijkt dat er toch sprake is van een rouwproces en ik dit niet eerder ben aangegaan. Pas nu lijk ik echt met die verwerking te beginnen. Geheel vreemd komt dit niet over op mij. Mijn moeder stierf in 1980, na een kort ziekbed aan kanker. Ondanks mijn verdriet werd ik gedwongen verder te gaan met mijn leven. Na een jaar begon ik over haar te dromen. Onder meer dromen dat zij nog leefde, maar in een geheel andere hoedanigheid. Een totaal andere vrouw, die qua uiterlijk als ook ten aanzien van haar persoonlijkheid nauwelijks meer te herkennen was.

De reden dat ik geen gelegenheid had tot enige verwerking was de omstandigheid dat ik werkte als groepsleider in een thuis voor moeilijk opvoedbare kinderen met een beperking. Na de crematie moest ik al snel aan de slag en mijn eerste confrontatie was  een pupil die op mij af kwam en zei: ha, ha, jouw moeder is lekker dood… Wat ik er mee aan moest wist ik niet (ik was pas 24 en had weinig ervaring met dergelijke zaken). Dus stopte ik het weg. Maar een rouwproces kan je niet wegstoppen. Via de dromen kwam het terug. Na die dromen gaf ik haar dood ook bewust een plaatsje in mijn leven. Pas toen had ik het feitelijk moeilijk.

Nu is er niemand dood. Nou ja, er zijn mij al teveel mensen ontvallen, echter in dit geval gaat het niet over het verlies van mensen, maar het verlies van werk. Een plek waar ik al 26 jaar mij had voor ingezet. Door een lullige fusie werd mij een toekomst onmogelijk gemaakt. Ondanks dat het werk weg was gevallen ging ik door. Het leven haalde mij steeds in. Met de politiek, mijn relatie, het wonen, de problemen, tot het vertrek naar Turkije. Het schilderen is in zekere mate ook een uitlaatklep, maar veel meer voor zaken die heftig en actueel waren (of zijn). Ik heb de lange arbeidsovereenkomst altijd wat weggewuifd.

Tot nu dus. Door het dromen. Pas nu besef ik wat het belang van dat werk is geweest. De impact op mijn leven, maar ook hoe ik mij heb kunnen uiten en neerleggen in die werkkring, met die collega’s en die omstandigheden. Natuurlijk is het lekker dat ik niet meer iedere ochtend om acht uur in de file hoef te staan. Zo praat je eenvoudig iets negatiefs goed. Alleen, zo eenvoudig ligt het niet. Eerder gaf ik al aan dat je tegenover iedere negatieve ervaring een positieve ervaring neer kan zetten en omgekeerd. Echter, daar tussen speelt nog de zaak van het afscheid nemen, de rituelen en het afronden. Door het uiteen vallen van onze divisie werd mijn vertrek ook een geruisloos gebeuren. Ik heb de zaak niet afgerond. Vier jaar heb ik er over gedaan daar achter te komen. Via mijn dromen.

Het veranderde leven in den vreemde maakt mij niet een ander mens, maar haalt mijzelf weer in mij naar boven. Zo heb ik mijn hele leven altijd veel gedroomd en waren reizen en verre, of exotische, oorden het centrale onderwerp. De afgelopen vier jaar heb ik nauwelijks meer gedroomd. Vroeger had ik altijd fantasieën; ik zag iets en kon er een eigen realiteit omheen bouwen. Dat was weg. Een tijd lang zag ik het als een gevolg van het gehuwde leven, maar dat is gelul natuurlijk. Daar kom ik nu achter. Alles komt weer teug. Nee, vier jaar lang heb ik mij laten opslurpen door continue met alleen de realiteit bezig te zijn. Als een tornado ging ik aan mijn gevoelens voorbij en door. Door en telkens maar weer door.

Het leven hier is ook door gaan, alhoewel het hier een andere betekenis heeft. Alles is ook losser. Een aantal problemen zijn niet weg met ons verblijf hier. De meeste problemen echter heb ik letterlijk achtergelaten. Ik voel dat ik weer langzaam tot bloei kom. Ik word weer losser, neem de tijd om te genieten en pak de tijd om iets te doen, aan te pakken. Zoals vandaag dat ik een Bougainville heb gekocht, want als je hier woont hoort er een Bougainville in je tuin. Gemijmer over de toekomst is er niet. Nu kijk ik over mijn schouder. Ik kijk de afgelopen jaren terug, zonder dit bewust te zien. Misschien moet ik zeggen: ik voel de afgelopen jaren terug, dat wat ik aan gevoel heb ontbeert. Niet bewust, blijkt nu. Het feit dat ik mij in een omgeving bevind waar de ingrediënten zijn om een aantal zaken te verwerken. Een rouwproces klinkt zo zwaar, alhoewel dat er misschien wel op lijkt. Het gevoel is echter heel bevrijdend. Vanuit mijn onbewuste ben ik eindelijk allerlei zaken aan het afronden. Ik sta voor een enorme boekenkast naast een stapel ervaringen. Nu heb ik eindelijk de positie om die stapel in de boekenkast te leggen. Alles daar waar het hoort, ieder zijn eigen plank, zijn eigen schap.

De eerste week, na ons vertrek, was ik vooral verwonderd. Verwonderd weer te dromen en te voelen. Nee, weer anders te voelen. Het is een beetje als landen. Na een lange vlucht ben ik aan het landen, maar de baan is lang. Gelukkig, want ik hoef niet hard te remmen.

Ik zit hier in Gocek, op een kampeertafeltje, achter het gaas van de woonkamer. Het verkeer komt voorbij. Geen televisie om mij achter te verstoppen. Voor mij mijn laptop. Krekels en verkeer. Rust. Klam voelt mijn huid van de hoge temperaturen. Klam, maar ook koel. Ik ben geland… nu rijdt ik langzaam uit. Het besef van hoelang ik al weg ben is eigenlijk al weg. Dit is mijn leven. Een leven wat bij mij past, waar ik mijzelf kan zijn. Niet dat ik mij anders voor deed of mijzelf verloochende, nee, ik toonde maar een tipje. Je kan het hele verhaal vertellen, of je verteld een deel. In het laatste geval lieg je niet, maar de ander zal nooit je verhaal leren kennen. Nu leer ik het hele verhaal te vertellen. Ik hoef geen dingen meer weg te laten. Geen zaken om mij aan te moeten passen. Er is geen enkele reden mij te bewijzen of te laten zien wat ik allemaal wel kan. Ik weet wat ik kan en de ander mag oordelen. Ik weet wat ik ben en de ander mag oordelen. Ik weet wie ik ben en de ander mag oordelen.

Mijn leven lang ben ik oprecht geweest. Dat heeft nogal eens tegen mij gewerkt. Het eerste zal ik blijven, het tweede is geen punt van orde meer.

Hoelang zal het proces duren? Niemand die het weet. Wel durf ik aan te geven dat ik door mijn huidige omstandigheid eindelijk een heleboel zaken kan gaan verwerken. Zo voelt dat, zo gaat dat. Niet meer jakkeren, maar gewoon de acceptatie. Gek, wat het leven in den vreemde allemaal met je kan doen. Ondanks dat niet alles goed voelt of positief is, met het verwerken, maar eigenlijk voel ik mij nu al twee weken heel erg gelukkig. Daar blijf ik aan werken.

Mijn eigen dood...

Soms droom ik over de dood. Dat zal bij meer mensen gebeuren. Zo droomde ik gisteren over mijn eigen dood.

Ook dat heb ik wel een enkele keer eerder gehad. Dan droom ik dat ik nog een aantal uren te leven heb. Heel vreemd, want (in mijn droom) ben ik verder helemaal gezond. Desondanks ga ik sterven; binnen een paar uur. Ik leef dan naar het moment toe en ben met van alles bezig. Zo was ik gisteren onder een fly-over van een snelweg kussentjes aan het opschudden en vullen. Een heleboel kussentjes, en ik wilde de klus wel geklaard hebben voor ik zou sterven. Ik weet niet of het mij ooit gelukt is, want kort voor mijn einde werd ik wakker.

De droomwereld is realistisch en toch niet...
het lijkt haast wel surrealistisch,
 maar daarvoor is het weer te realistisch

Een zeer goede vriend/kennis van Reina is afgelopen week overleden. Hij had kanker en pleegde uiteindelijk euthanasie. De kussens van de bank zijn we allemaal aan het wassen. Twee herleidbare onderwerpen van de droom. Maar ook vertelt de droom iets over het leven zelf. De enorme hectiek, waarin wij leven. In mijn droom werd duidelijk dat ik tijd te kort had, iets wat dagelijks op mij drukt. Ik wil altijd veel meer dan dat er tijd voor is, maar ook meer dan ik fysiek aan kan. Dat laatste is soms wel erg aanwezig. Ondanks mijn hernia doe ik alles, maar krijg wel telkens de rekening. Nee, het leven valt soms niet mee. Toch gaat het daar niet om. Het gaat puur om die hectiek; het alles en altijd moeten. Van jezelf en van je omgeving.

Misschien ook omdat ik soms wat neurotisch ben. Ik wil altijd alles op tijd doen, en het liefst zo goed mogelijk. Meestal lukt mij dat wel, maar als het allemaal heel lang duurt zak ik op een gegeven moment in. Dat geldt volgens mij voor ieder mens.

we leven snel
de wereld is snel

Een paar jaar geleden heb ik een dubbele baan gehad. Naast mijn reguliere werk heb ik een afdeling weer op poten gezet. Negen maanden lang werkte ik tegen de 70 uur per week. Ik hield het vol, maar op een gegeven moment heb ik wel een deadline gesteld. Na die deadline wilde ik op vakantie. Wat langer die keer. Na mijn werk zakte ik inderdaad helemaal in elkaar, om vervolgens naar Zwitserland te fietsen.

Men zegt wel dat dromen allerlei signalen afgeven en je onder- en on-bewuste naar boven halen. Wanneer ik een droom kan herinneren is het veelal allemaal niet te herleiden… tenminste, niet door mij. Ik droom regelmatig van grote afstanden en mensen die van mij af gaan. Grote gebouwen, maar ook veel dromen gaan over tropische oorden en allerlei avonturen die ik daar beleef. De droomwereld is wel een hele bijzondere en verrijkt het leven. Soms zou ik wel alleen in zo’n droomwereld willen leven, alhoewel er altijd iets naargeestigs over de dromen hangt. Zo ook mijn dood dromen.



Ondanks het onderwerp en de onderwerpen
zijn mijn dromen meestal geen nachtmerries



Wat is het dan fijn ’s ochtend wakker te worden. Zin te hebben in de dag. Het gevoel te hebben dat het wel goed is zo… Of heb ik zo gedroomd, omdat ik onbewust met de ware betekenis van Pinksteren bezig ben geweest? Wel, dat laatste kan ik mij slecht voorstellen, gezien mijn opvoeding en verleden. Nee, er spookt gewoon heel veel door zo’n hoofd, en blijkbaar verwerk je daar in de nachtelijke uren het een en ander van en op een andere wijze dan de rationele denkwijze overdag. Maar, het houdt mij wel bezig. Het geeft weer, dat voor mij het leven niet vanzelfsprekend is.

En de snelheid waarmee wij leven speelt in dit alles zeker een rol. Afgelopen week las ik ergens dat de prikkels die een mens in deze tijd en in de westerse wereld op een dag binnen krijgt, gelijk staan aan de prikkels die een mens in de Middeleeuwen in een jaar binnen kreeg. Wij slapen minder, en leven langer. Onze tegennatuurlijke levenswijze biedt het leven wel heel erg veel. De droom over mijn eigen dood verteld mij hier over. En het zegt ook erg veel. Alleen heb ik er geen idee van hoe het is wanneer ik een keer niet wakker wordt, voordat ik in mijn droom sterf….

over is het toch een onbewuste Pineksteroverweging?