somberheid

Nee, ik ben nog geen oude man. Ik voel mij nog fit en fier, droom dagelijks mijn idealen en wensen. Toch draag ik het gevoel van een man die er niet meer toe doet. Geen perspectief meer heeft, gebukt blijft gaan onder de eeuwig lijkende problemen. Recent vernam ik weer enige berichtgeving over "voltooid"leven. Soms krijg ik dat gevoel en denk dan; het hoeft niet meer. Een spagaat tussen mijn levenslust en moedeloosheid.

Het leven is geen gebakje, zoals men wel eens placht te zeggen. Toch, voor sommigen is het meer een giftaart, terwijl anderen toch heel wat slagroom verorberen. Hen die het goed gaat wijzen altijd met een vingertje; je hebt het er zelf naar gemaakt. De vraag is of dat daadwerkelijk zo is. Ja, natuurlijk draag ik verantwoordelijkheid voor mijn eigen situatie, maar aan de andere kant is de samenloop van omstandigheden ook zo, dat ik het mijzelf echt niet kan aanrekenen. Ik had een goede job en een prima inkomen. Dat ik beiden verloor is een tegenslag. Misschien is daar wel iets aan mijzelf te wijten. Dat echter juist op dat moment een economische crisis was en het op geen enkele wijze lukte weer een baan te verkrijgen kan ik toch echt mijzelf niet verwijten.
Ik was (en ben soms nog) erg teleurgesteld in de medemens. Vooral zij die zich redelijk/relatief onbekommerd door het leven bewegen. Mensen met wijsvingers. Toch ben ik de persoon die zijn eigen leven in de hand heeft. Dat de invloed van buitenaf hier buiten valt is secundair. Ja, ik word ouder, mijn afstand tot het arbeidzame leven vergroot per jaar. Mijn inkomen is gekrompen. Vaker heb ik in dat soort situaties verkeerd, in mijn jonge jaren al. Maar altijd was er perspectief, kon je blijven dromen. Nu lijken de dromen loze films. De dromen worden leger.  Het ergste ervaar ik het toenemend ontbreken aan perspectief. Natuurlijk heeft dat ook te maken met mijn leven in Turkije en het feit dat ik eigenlijk terug wil naar het westen. Naar weer een gewone, normale, maatschappij. En dan ervaar je weer een nieuw gevoel. Nooit heb ik leren omgaan met geld. Thuis hadden wij het goed. Er werd nooit over geld gesproken en ik kreeg er niets van bij. Op een ding na: "Koop nooit iets tweedehands, maar nieuw" en "betaal altijd alles cash". Duidelijk mag zijn dat ik vanuit een redelijk gegoed nest kom, enigszins conservatief. En wanneer mijn leven volgens alle boekjes was verlopen had ik er waarschijnlijk ook niet veel moeite mee gehad. Helaas, ik ben wie ik ben en dat is niet iemand die geheel in het gareel loopt en duidelijk mijn eigen wensen en behoeftes heb. Dat heeft gevolgen. Ik heb in armoede geleefd, maar wist me eruit te redden. Ik heb zelfs rijkdom gekend, en spendeerde al mijn geld.

Mijn leven momenteel is een zekere herhaling. Toch ook anders. Ik leef niet in armoede, maar we moeten het doen met een zeer beperkt budget. Een groot deel van dat beperkte budget gaat op aan zaken, waar we verder weinig van zien als vaste lasten, huur, belastingen, verzekeringen. Ondanks dat we dit alles zoveel mogelijk beperken slaat het een overdadig gat in de maandelijkse begroting. Maar er is iets anders. We kunnen niet omgaan met ons beperkte leven. Althans onvoldoende. Het lukt niet te realiseren dat er in feite geen geld is, en toch willen we van alles. We doen dat deels, maar vooral met kleine dingen. Het probleem is dat de optelsom van kleine dingen heel erg veel kan zijn. Wat dat betreft moeten we hand in eigen boezem steken. Toch ben ik van mening dat de vorming van mij, mijn opvoeding en het leven in het algemeen debet zijn aan mijn huidige gedrag. Ik heb nooit goed geleerd met geld om te gaan en ben autodidact. Liever kwam ik uit een arm gezin, waardoor ik zeker en vast veel bewuster in het (financiële) leven zou staan.

En dan is er opeens een onvoorziene post. Iets wat wel erg vaak voorbij komt. Dan worden de problemen beklemmend. Dan wordt het verschil met vroeger duidelijk. Destijds had ik dromen, was er perspectief... momenteel zal er tot mijn dood weinig veranderen in mijn financiële situatie. Mijn grootste probleem is niet dat ik zuinig moet doen, maar dat er par maand zoveel (verhoudingsgewijs) gewoon verdwijnt. Waar je niets mee kan, en (in directe zin) niets aan hebt. Voorheen was de last ook groot, maar bleef er voldoende over. Dat is de grote verandering. Eentje waar we maar moeilijk mee kunnen handelen. Dat maakt mij zo somber. Somber, maar vooral ook moe. Altijd weer dat gezeik, altijd weer oplossen... En natuurlijk, de mensen in de derde wereld kennen echte armoede. Toch een vergelijk wat niet correct is. Armoede moet je zien in het perspectief van de maatschappij, waar je in leeft. Dan blijkt en blijft ook in het westen de situatie bepaald niet rooskleurig. Ben nu bijna half zestig. Misschien kan ik nog wel dertig jaar mee. Onder deze omstandigheden maakt mij dat moe. Moe en somber en begrijp steeds beter de discussie inzake het "voltooide" leven. Maar, mijn leven is nog niet voltooid. Nog lang niet. En ik blijf zoeken naar en hopen op perspectief, al heeft de maatschappij mij min of meer al afgeschreven....

perspectief

Na al die jaren, waarin ik natuurlijk soms kwaad ben geweest, teleurgesteld en zelfs momenten hopeloos, verbaast het mij, zoals ik me nu voel. Toch is het ook wel verklaarbaar. Inmiddels is er eindelijk, en gelukkig, wat rust in mijn leven gekomen. Mijn leven is niet slecht. Acht maanden per jaar woon ik in een mooi land in een schitterend huis. Vier maanden hebben we nu een ”eigen” dak boven ons hoofd in Nederland. Sinds oktober ontvang ik Flex pensioen, dus in feite heb ik niets te klagen. In principe doe ik dat ook niet, alhoewel mijn gevoel toch anders aan geeft.

Wellicht door de balans die is ontstaan merk ik, voel ik, de laatste tijd sterk wat ik allemaal verloren heb. Ja, de afgelopen jaren hebben wij veel verloren, maar er is toch ook veel moois voor terug gekomen. Zeker, maar niets is van ons. De woningen huren wij spaargeld ontbreekt en ondanks het nu dubbele inkomen is het leven erg krap. Krap, maar leefbaar. Het gevoel wat we allemaal verloren hebben komt, denk ik, ergens anders van. Ik mis op de een of andere manier perspectief.

Werken zit er niet meer in. Ik schilder, maar exposeren is meestal te duur, dus onbereikbaar, waardoor ik wel schilder, maar weinig opbouw. Op deze manier verkoop ik ook niet en blijft het aanmodderen, zoals (helaas) bij veel kunstenaars het geval is. We moeten sappelen. Ook dat is niet het ergste. Alleen, het sappelen maakt dat zoveel niet meer mogelijk is. Dingen, die vroeger wel kunnen, die ik wel deed, maar nu bijna, of geheel, niet meer mogelijk zijn. Juist nu je ouder wordt zijn dat dingen die je wel weer wil. Een leuke reis maken, maar ook geen zorgen hoeven hebben, dat de auto kapot gaat, of er extra rekeningen komen. Mijn hele leven voelde ik wel het perspectief, dat ik plannen kon maken, dingen kon ontwikkelen. Veel heb ik ook gedaan en een terugblik op mijn leven laat een positief beeld zien. Zal ik morgen sterven kan ik alleen maar zeggen dat ik een goed en boeiend leven heb gehad. Nergens heb ik spijt van. Zaken zijn zo gelopen, en altijd heb ik gepoogd de beste keuzen te maken en kansen te pakken, die binnen mijn vermogen lagen. In feite is dat ook hoe ik (wij in feite) met onze armoedeval in 2014 om zijn gegaan.

Sinds een paar weken, een maand of twee inmiddels misschien, voel ik mij wel anders. Soms zelfs leeg, weinig zin in dingen en vooral heb ik last van het gemis aan perspectief. Ik wil nog zo veel, maar zie niet hoe die dingen te bereiken.

Misschien heb ik, sinds jaren en voor het eerst hier, weer een winterdip. Het is de somberste tijd in Turkije, tot nu toe. Zelfs mijn maanden vorig najaar in Nederland waren voorzien van beter weer en meer zon.  Deze winter is kil, zonder extreem koude dagen, somber, en nat. Een winter, zoals ik deze hier niet ken. Bijna een Hollandse winter, waar ik vroeger ook veel last van najaar depressies had. Niet dat ik nu depressief ben, maar echt lekker zit ik even niet in mijn vel. En ik ben erg bezig met de toekomst, waar ik eigenlijk in een zeker leeg gat kijk. O, er zijn veel leuke dingen, die er aan komen, zeker. De andere kant is het of er geen waarde meer is. Een dubbel gevoel dus. Ik wil weer perspectief hebben. Iets om naar uit te kijken, plannen die ik kan maken, en dingen doen die ik soms zou willen.  De loterij hoef ik niet te winnen, maar wat ruimer in het vel zal wel degelijk helpen. Misschien probeer ik wel iets van een verkoopactie met mijn schilderijen. Het positieve is dat ik het gevoel heb er wel weer uit te komen. Misschien moet toch de zon maar eens goed door komen.

In ieder geval hoop ik niet, en verwacht dat ook niet, dat het te maken heeft met mijn leeftijd. Ik ben 60 nu, maar tegenwoordig is dat toch nog jong? Ja, ik kan nog een hele tijd door. In feite dus alle mogelijkheden plannen te maken en positief naar de toekomst te kijken. Ik ga daar ook maar mijn best voor doen. De komende tijd ga ik op zoek naar nieuw perspectief. Dat gaat lukken, dat moet! Het kan toch niet zijn, dat ik als een oude geranium langzaam uit ga bloeien en het met een minimum aan water moet doen, om maar net mijn blaadjes te behouden? Nee, dat doen we niet. Onder alle omstandigheden  zijn er wel degelijk perspectieven. Alleen soms moet je ze dus zoeken. Ik ga maar eens aan de slag. Op zoek naar nieuw perspectief. Niet alleen zoeken…, ik moet er natuurlijk ook daadwerkelijk iets voor doen. De dingen komen echt niet vanzelf. En, ik moet vooral blijven genieten van wat ik wel, wat we wel hebben. Er is zoveel moois om ons heen. Pluk de dag!

Zo maar een wat levensbeschouwelijke overweging

Is het omdat ik ouder word, of gaat het gewoon zo. Het is nu zes uur. Alweer zes uur. Of gisteren zes uur net voorbij is. Straks ga ik alweer koken, eten en alweer naar bed. Het begrip "alweer" lijkt het leven in toenemende mate te beheersen. Soms heb ik wel, dat een dag lang lijkt. Ook zijn er dagen dat ik nauwelijks overzie wat ik die dag allemaal gedaan heb.

Natuurlijk realiseerde ik mij vroeger ook dat de dagen weer voorbij waren, maar niet met de nadruk welke ik de laatste tijd zo sterk ervaar. Soms ook best vervelend, omdat alles zo snel voorbij gaat. Lijkt te gaan is misschien beter op z'n plaats. Is er iets veranderd in mijn biologische "ik"? Het voelt niet zo. Heb ik geen dromen meer... Ja, nog steeds, alhoewel ik mij wel realiseer dat de realiteit van de dromen steeds verder weg is. Vroeger kon ik dromen van een nieuw huis, misschien een nieuwe baan. Nu ik geen inkomen heb is het niet logisch dergelijke dromen (of idealen) te hebben. De kans, die al vrijwel nihil was, dat ik ergens een grote prijs win, een erfenis krijg, of groot geld maak is na mijn arbeidsproces sterk afgenomen. Maar, of dat in verband te brengen is met het gevoel van de voorbij racende dagen durf ik niet te zeggen. Ik was nooit zo heel erg bezig met de snelheid van de dagen. Waarom dan nu wel? Ik schilder, dan is er al snel een halve dag voorbij. Dan andere klussen, of boodschappen. De middag is er ook weer aan. Vroeger werkte je, kwam je thuis en begon je "eigen" leven. Maar dat kan toch dit effect niet hebben?

Moet ik accepteren dat ik ouder word? Dat wil ik niet. In mijn hoofd voelt dat ook niet zo. Ja, mijn lichaam. Dat wordt wat zwaarder. Vandaag behoorlijk lopen slepen, hakken en graven. Dan moet ik een uurtje op de bank en ben ik niet meer in staat tot fysiek actieve dingen. Lichamelijk moet ik de boel wat meer verdelen. Maar in mijn hoofd... Verandert daar ook iets? Zonder het zelf te beseffen? Dat doet mij denken aan Altzheimer. Ook dan verandert er iets in je hersenen, zo der dat je het zelf echt beseft. Ja, je beseft wel dat er iets verandert, in het eerste stadium. Ik krijg overigens niet de indruk dat de veranderingen in mijn hoofd iets met dementie van doen hebben. Nee, dat moet anders aan voelen.



Echt last heb ik er niet van. Het is meer een conclusie. Ook een beetje een teleurstelling. Daar ik ook nog eens niet geloof in een hiernamaals ga je zo wel erg rap naar het eind. In overdrachtelijke zin dan. Leef ik nog dertig jaar, ben ik pas op tweederde van mijn leven. In dat kader is er nog voldoende tijd. Nee, het lijkt meer of de perspectieven veranderen. En dat doet lijkt wel iets met je hersenen. Gaat het sneller, omdat je fysiek minder aan kan? Ik ben geen psycholoog, dus ik kan daar niet over oordelen. Ach, en misschien is dat hele gevoel over een poosje alweer over.

Wat is het leven eigenlijk een vreemd fenomeen. Ik zeg wel eens: "het leven is een droom, als je wakker wordt ben je de droom kwijt". In dit geval, wanneer je overlijdt weet je het leven niet meer. Raar, daar wij onze geest zo ontwikkeld hebben en in ons keven zo veel mogelijkheden hebben en dingen om ons heen hebben het leven te veraangenamen. Vreemd, dat dit alles in feite totaal zinloos is. Waar maken we ons druk om? Misschien is dat het wel. Ik maak mij niet meer zo druk. Ik zie wel wat er op mijn weg komt, en hoe. Het maakt op zich niet uit. Wordt ik een bekend en befaamd schilder, of blijf ik mee kabbelen in de golven van de gemiddelde kunstenaar? Op zich maakt mij dat niets uit. Ik schilder gewoon. Ik vind dat leuk, het is een drang, dus doe ik het. Moet ik mij dan wel druk maken? Liever niet. Ik wil genieten van het leven en dat is iets waar ik het laatste jaar heel druk mee ben. Wellicht daardoor dat alles zo snel gaat.



En toch zit er een grote paradox in mijn gevoel. Wanneer ik terug kijk lijkt zelfs gisteren alweer lang geleden. Laat staan twee weken, een maand, een jaar... Wanneer ik terug kijk lijkt alles zo lang geleden en heb ik het gevoel al zo ongelofelijk lang te leven. Iets wat ik altijd al heb gehad, dus wat dat betreft functioneert mijn brein nog steeds het zelfde.

Het leven is vreemd... Ik neem maar weer een biertje,... net als gister rond deze tijd.