Van de vos Reinaert

Reinaert de Vos, wie kent hem niet. Wel, met trots mag ik zeggen dat ik een nazaat van Reinaert ben. Absoluut, Reinaert is een legende, maar mijn voorouder heeft ook echt bestaan. Bovendien geeft het verhaal over hem een goed beeld van ons vossen. Wij zijn immers sluwe dieren. Sluw, als het om eten gaat. Alhoewel, verder zijn we ook niet echt dom. De meeste vossen zijn zelfs zeer intelligent. Intelligenter dan honden en wolven. In de verte zijn we immers familie van de honden en wolven. Misschien is het grootste verschil wel dat zij roedeldieren zijn en de vos juist vrij solistisch. Honden en wolven kunnen dus ook een stuk dommer zijn, ze volgens immers hun leider. En leiders, dat hebben we inmiddels wel van de mensen geleerd, kunnen gewoon heel dom zijn. Als ze maar een grote bek hebben.

Ik woon in de duinen. De Waterleiding duinen, wel te verstaan. Ik leef tussen Vogelenzang en IJmuiden. Dat is een groot leefgebied, maar daarbij moet ik vermelden dat dit alles meer is dan mijn leefgebied. Namelijk, door het jaar heen leef ik in de verschillende gebieden. Ondanks dat een vos zijn eigen leefgebied er op na houdt, is een vos zo slim om een paar keer per jaar te verkassen. Zo hebben we verscheidene gebieden. We, want ondanks dat wij de meeste tijd in ons eentje zijn, delen we wel wat leefgebieden betreft. En wisselen we dus af.

Ik moet zeggen, dat ecoduct bij Zandvoort is een hele vooruitgang. Ik heb toch wel een paar vossen verloren, bij het oversteken van die weg. Nu hoeven we daar niet meer bang te zijn om over te steken. Op andere plekken moet je juist nog wel opletten. Zoals die dubbele weg, richting IJmuiden. Zelfs in de berm ben je daar soms niet veilig. Ik ben een oom verloren. Hij zat verscholen in de berm, een paar meter van de weg. Schuift er opeens een auto over hem heen. Een puinhoop, auto op zijn kant, oom dood. Gelukkig zijn dat de enige twee wegen waar we extra alert moeten zijn. Nu dus nog maar eentje.



Goed, ik verkas dus regelmatig. Eigenlijk per jaargetijde. In de winter zit ik wat meer in het noorden. Daar kan ik makkelijk het dorp in. O ja, ik kom ook gewoon in het dorp hoor. En heel soms lukt het mij om een kippetje te vinden, te vangen, op te peuzelen. Een echte lekkernij. Maar, vroeger (heb ik van horen vertellen) waren er veel meer kippen in de dorpen. Ach, vroeger, dat is voorbij. Nee, een kippetje is een traktatie, naast alle andere traktaties die je in de dorpen aan kan treffen. Wat het allemaal voor spul is weet ik ook niet. Veel is zoet. Ook soms zout en een enkele keer veel te zout. En vet. Ja, vet vind je ook overal. Dat is goed, zeker in de winter. En het meeste ligt voor het oprapen. Mensen zijn zo slordig. Ik kan daar hopeloos van genieten. Heerlijk.

In de duinen heb ik zo mijn contacten. Met andere vossen natuurlijk. We zijn dan geen roedeldieren, elkaar opzoeken is toch heel iets anders. Daarnaast wil ik de vrouwtjes ook wel eens een goede beurt geven. Met de kleintjes heb ik niet zo veel. Toch help ik de eerste tijd wel. Niet te lang en zeker niet teveel. Gelukkig zijn vossen niet echt monogaam. Nee, dat zeg ik verkeerd. Per jaar zijn we redelijk monogaam. Toch heb ik meestal ieder jaar wel een ander vrouwtje. Immers, verandering van spijs doet eten. En dat is waar wij, vossen, van houden. Verder heb ik niet echt contact met konijnen. Wanneer ik contact met een konijn heb, is dat om het dier te verschalken. Net als vogels. En, don't forget de eieren. Voor een goed ei mag je mij wakker maken. De pest is dat ik ze altijd zelf te pakken moet zien te krijgen. Lijkt een makkie, maar soms een reuze opgave.

Nee, mijn contacten zijn met de grotere dieren: reeën, herten, paarden en een soort koe. Die laatste zijn toch een stelletje domme grazers...

" Ha, Vossie, dat hoorde ik mooi effe. Helemaal gelijk rooie. Die koeien die ze hier laten grazen zijn volgens mij allemaal een beetje simpel."

" Ach, als we daar ons reeën madame niet hebben."

" Helemaal raak rooie. Ook lekker aan de wandel? En, net als altijd, hardop aan het mijmeren?"

" Ach Truus, soms heb ik lekker aanspraak aan mezelf. Ben jij alleen, of loopt jou groepje in de buurt?"

" Ik wilde effe alleen zijn. Ik was net van plan weer terug te gaan."

" Nou, doe ze de groeten. Ik zie je wel weer."

Kijk daar gaat mevrouw ree. Ze is absoluut aardig, maar van wat eenvoudige komaf. Haar roedel is trouwens een beetje uit z'n jasje gegroeid. Overal kom je tegenwoordig reeën tegen. Aardig volk, maar wat platvloers soms. De paarden, die zijn tof. Eigenlijk is het meer een soort pony en ze komen van heel ver weg. Ik zie ze vooral in de winter, want hun groep staat aan de noordkant van de Kennemerduinen. Ook de koeien staan in hun eigen gebieden. De rest is zo vrij als een vogeltje. Zoals de vos. Ik kan zelfs lekker over het Bloemendaalse strand lopen. Niet overdag, maar als het donker is. Nou ik het daar over heb. Een jaartje geleden was ik in de zomer op de camping de Lakens. Ook in Bloemendaal. Het was nog best vroeg en ik scharrelde tussen de tenten. Ja, daar is vaak iets te vinden. Komt er een kerel uit een tentje, gaat er voor zitten en maakt zijn ontbijtje. Ik zat een paar meter verder. Ik keek, maar hij sloeg nauwelijks acht op mij. Ik ben er van overtuigd dat het zo'n type was die niet zag dat ik een vos ben, maar dacht dat ik een hond was. Meestal raken mensen heel erg opgewonden als ze een vos zien. Dat vinden ze geweldig. Hoe vaak ik wel niet gefotografeerd ben... Je kan er een boek van maken. Ik heb niks aan een boek, maar misschien vinden de mensen het wat. Het leven van een vos is tegenwoordig niet slecht. Hier wordt er ook eigenlik niet op ons gejaagd. Lekker rustig.

Ik ga zo ergens een tukje doen. In de nacht ben ik veel op, maar overdag ben ik ook veel wakker. Ik slaap wanneer ik moe ben. En nu, nu ben ik nog lang niet moe...

Zomer zotheid

Dit jaar zit het er niet in; op vakantie gaan. Spijtig... Aan de ene kant wel, maar verder maakt het eigenlijk niet uit. Los van hoe mijn leven in elkaar zit en functioneert geniet ik van deze mooie zomer en al het mooie om mij heen. Zou ik weg willen? Ja, dat eigenlijk ook.

 

Curaçao 

Maar wat is vakantie nu in feite? Het belangrijkste daarvan is misschien wel even los komen van onze dagelijkse beslommeringen. Even geen zorgen, andere prikkels, de geest even schoon blazen. Wat dat betreft kan je het hele jaar door op vakantie, maar toch gaan we het liefst in de zomer. Ja, warmte en zon zijn wel ingrediënten om die geest even te zuiveren. Daarom kiezen we juist voor die zomer. Je bent meer buiten, laat dingen toch makkelijker los en alles is, of lijkt, ongedwongener.

Nederlandse strand

Nu beschik ik over een oase van  een tuin. Het was hard werken en nog dagelijks stop ik mijn energie er in. Ik heb mijn paradijsje aan huis. Ik prijs mij gelukkig over deze enorme rijkdom en beschik blijkbaar over de capaciteiten het zo nar mijn hand te zetten dat het mijn, ons beter gezegd, paradijsje is. Wat dat betreft hoef ik absoluut niet weg en vier ik thuis mijn vakantie. Soms kan dat een paar dagen, soms een paar uur. De weergoden spelen daar zeker een rol in en zijn ons dit jaar goed gezind, maar ook als het wat minder is weet ik de momenten van het genieten te pakken.

tropisch strand

Ik realiseer mij dat niet iedereen deze luxe voor handen heeft of de vermogens heeft deze te creëren. Gelukkig zijn er dan goede alternatieven. We hebben de duinen, bos, recreatieparken, feestweken, parades, en veel meer. Er is zomers veel te doen het zomergevoel naar je toe te halen. En voor hen die toch iets anders willen biedt de omgeving ook uitkomst. Ik ken IJmuidenaars die een seizoensplaats hebben op de camping van Vogelenzang, Amsterdammers die zich nestelen in Bakkum, en een deel die zich terugtrekken op hun volkstuincomplex. Er zijn zo veel mogelijkheden, die tegemoet komen aan de zin van vakantie; even de boel loslaten.

 

Bali, Tanah Lot

Toch zijn er grote groepen die hier anders tegenover staan. Vakantie is twee, of drie, weken naar andere oorden. Tent of hotel, als ze maar weg zijn. En vaak gaat het alleen maar daarom. Weg zijn. En dat is de onzin van vakantie. Nou ja, daar komt de onzin om de hoek kijken. Zo had ik ooit een kapper. Die ging twee weken op vakantie. Waarheen? Naar Bali!

Naar zijn vakantie vroeg ik hem naar zijn vakantie en wat hij allemaal van Bali had gezien. Geen donder dus. Hij had een all-inclusive hotelreis en dat was daar allemaal zo schitteren, hij was het terrein niet af geweest. Ja, een keer hadden zij een bustochtje gemaakt. Maar dat had hem niet zo veel gedaan. Maar, tegen iedereen kan hij wel vertellen dat hij op Bali is geweest. En zo had hij meer exotische oorden aangedaan. Pure onzin van vakantie! Ook een insteek, waarmee wij onze wereld verzieken. Toen ik vroeg of hij bomen voor zijn vlucht had gekocht keek mijn kapper helemaal glazig.

De onzin van vakantie is dat wij naar oorden willen voor een relatieve zekerheid van zon, zee en strand en verder rust. Nou,dan kan ja naar Spanje, zuid Frankrijk, Kroatië en als je heel avontuurlijk bent naar Griekenland. Maar ga dan alsjeblieft niet verder. Daarvoor is de vakantie, met zo een insteek niet bedoeld. Meer dan tachtig procent gaat echter wel met die insteek de hort op. Vaak blijkt het nog in zekere mate een teleurstellende ervaring.

camping Vogelenzang

Anders is om vakantie te gebruiken om te reizen. Je te verdiepen in andere culturen, schoonheden van de wereld te zien of te genieten van natuur, die wij niet kennen. Dat doen ook een hoop mensen, maar van die groep merk je ook dat een groot deel het vanuit status doet en niet vanuit interesse. Wat dat betreft zitten wij, Nederlanders, raar in elkaar. We doen eigenlijk niet wat we zelf écht willen, maar willen voldoen aan de status die wij ons toe bedelen. Ja, zin en onzin van vakantie ligt heel erg dicht bij elkaar.

Weer even terug naar mij zelf. Ja, ik ben nieuwsgierig, ik ben een reiziger. Ook ga ik vaker niet op vakantie. Meestal omdat mij de middelen dan ontbreken. Zelf zie ik er maar een nadeel aan; thuis kom je niet echt los van alles. Dat mis ik wel eens, wanneer ik helemaal niet weg ga. Maar toch, ook deze zomer geniet ik met volle teugen en heb ik een hele fijne vakantie, ondanks dat ik gewoon door werk. Maar goed, in oktober wil ik misschien wel even een weekje weg. Om de geest schoon te vegen. Waar ik dan heen wil? Kan mij niks schelen. Het enige is dat de omgeving en omstandigheid maken dat die geest even leeg kan... Daarvoor hief ik niet naar de andere kant van de wereld.

En reizen? Dat doe ik wel, wanneer ik de middelen weer heb. Ik heb nog genoeg doelen, en een ding speelt daar voor mij geen enkele rol; status. Nee, ik ga dan om te ervaren, leren, te verrijken en helemaal bekaf terug te komen.... Tevreden. Maar nu ben ik ook heel erg tevreden, omdat ik reizen en vakantie weet te scheiden, en mijn vakantiegevoel flink aanwezig is!

Reerug of hertenbiefstuk

damhert

De regio is vol over de overlast van herten. In hoeverre het woord overlast van toepassing is, is de vraag. Tegenwoordig heeft de westerse, Nederlandse, mens al snel last van de natuur. Rond de hertenproblematiek maakt men zich momenteel heel erg druk.

Edelhert

In de winter en het vroege voorjaar laaien de discussies het meeste op. In de duinen zijn te veel hertachtigen en die trekken, om voedsel te zoeken, buiten hun territoria… de bewoonde wereld in. Ze staan op de rijbaan en lopen zelfs door onze tuinen. Dat mag niet, want de automobilist dient ongestoord de 50 kilometer per uur vast te houden om zich van A naar B te verplaatsen. Zelf rijd ik graag wat langzamer en menig nacht heb ik al een poosje stil gestaan, een kleine roedel gadeslaande. Mij maakt het blij, want de natuur wordt weer langzaam onderdeel van ons leven. Vanaf de jaren zestig en zeventig zijn we door tal van oorzaken (allen gelegen bij de mens) vervreemd van de natuur om ons heen. Typisch een Hollands verschijnsel overigens.

Nu bestaan er ook een aantal misverstanden. In de media, en op straat spreekt men van hertenoverlast. In principe heeft men gelijk, maar een nuance is zeker op zijn plaats. We kennen hier namelijk een drietal ondersoorten: de ree, damhert en edelhert. Alle drie de soorten hebben redelijk specifieke eigenschappen. Zeker vanuit het perspectief van de overlast zeer belangrijk.

Ree

In de Amsterdamse Waterleidingduinen en het duingebied bij Zandvoort zitten vooral de edelherten. Ten noorden van de Zeeweg, in Bloemendaal neemt dit aantal af en in Duin en Kruidberg vindt een vermenging plaats. Dat betekent dat in de gemeente Velsen vooral sprake is van reeën.

Al langere tijd zijn de edelherten aanwezig in de Waterleidingduinen. Doordat er geen natuurlijk vijanden zijn en de omstandigheden goed waren hebben zij zich goed kunnen vermenigvuldigen. Dat maakte dat de ruimte te beperkt werd en de dieren gingen op zoek naar nieuw terrein. De ree kwam al wat minder frequent voor en wordt deels door de edelherten verdreven. Daardoor gaan de reeën richting het noorden.

Nieuw is het probleem niet. In de jaren tachtig heb ik al ontmoetingen gehad met edelherten bij de woningen aan de Hoogenduinendaalseweg in Bloemendaal. Ik geef toe, dat was zeker even schrikken. Joekelse dieren, en vreselijk snel.

tegenover de ruine van Brederode

Door onze bevolkingsdichtheid zijn de wegen in de regio druk. Daarbij hebben wij nogal wat wegen langs de duinen en door de bossen langs de duinen. Juist de plaatsen waar je hertachtigen tegen kan komen. Ook de wegen waar een confrontatie tussen auto en dier nogal eens voor komt.  En natuurlijk is verkeersveiligheid een groot belang. Echter… dat kan op meerdere manieren; het aanpassen van de rijstijl, of het aanpassen van het dierenbestand. Dat laatste kan door het plaatsen van goede hekken, of afschieten. Aangezien ons sentiment nog een belangrijke rol speelt zijn wij tegen het natuurlijke verloop, zoals enkele jaren geleden flink in het nieuws was bij de Oostvaardersplassen. Dieren stierven in de winter door gebrek aan voedsel en overbevolking. Dat vonden wij mensen zielig. Het zelfde geldt in feite in het duingebied. We laten de natuur zijn gang niet gaan, maar willen deze regelen.

Nu eens even het verschil. Ik begin daarmee met het damhert. De middelste van de drie, maar ook het bekendste. De u wel bekende Bambi behoort namelijk tot de soort van damherten, dezelfde soort die je veel in kinderboerderijen ziet. Dan is er de ree. De ree heeft een schofthoogte tot ongeveer 67 centimeter. De ree leeft in kleinen roedels of solitair. Een klein en behendig dier. Een ree kan heel snel zijn, maar is niet heel erg schrikachtig. Het edelhert daarentegen is de grootste met een schofthoogte tot wel 140 centimeter. En niet alleen groot, maar ook zeer snel en behendig. Edelherten heb ik gezien in de strook van Vogelenzang tot Bloemendaal. Ten noorden daarvan heb ik nog nooit, zelf, een edelhert waargenomen. Wel zie ik met regelmaat reeën, ten noorden van (globaal) het oude Velserend en de ruïne van Brederode.

Bambi; Walt Disney

Beide diersoorten lijken veel op elkaar. Toch zijn er belangrijke verschillen en zijn het juist de verschillen die effect hebben op de overlast. Het edelhert kan hoger springen, is sneller en vele malen schrikachtiger. Het is vooral dan ook het edelhert wat in aanvaring met gemotoriseerd verkeer komt. Bij reeën komt dit veel minder voor. Een mooi voorbeeld was een filmpje op Facebook. Een aantal reeën loopt door Driehuis, over de straat. Ze rennen wel, maar voor de auto uit. Een edelhert had allang gemaakt weg te zijn en gaat zeker niet voor een auto uit lopen.

Wat mij opvalt is dat veel observaties erg subjectief zijn. Dat komt door onwetendheid en geen verstand van de natuur te hebben. Dat maakt wel dat de zogenaamde overlast van herten groter gemaakt wordt dan de realiteit. Bovendien spreek ik niet van overlast, maar van het samen delen van een stukje aarde. En wij mensen zijn van mening dat alles en iedereen met ons rekening moet houden. Je weet, dat wanneer je in de avond of nacht in de regio rijdt er een risico is een hert te signaleren, dus ook op je auto te krijgen. Rijdt dus eens iets rustiger! Laat de dieren leven en hun habitat zoeken, verdedigen en vormen. Ga ook eens stil staan en kijk eens hoe deze dieren in het donker op, of naast, de weg staan. Geniet er eens van, in plaats van er constant over te zeiken.

Ach, en als wij echt weer meer natuur willen, dan moeten we de wolf naar de duinen halen; de natuurlijke vijand van het hert. Maar goed, bij dat idee stuitert half de Randstad… Dus laten we onze ranke viervoeters maar eens wat meer koesteren, in plaats van  het geweeklaag over hun aanwezigheid.

 

Kleine rectificatie: het betreft hier damherten in de regio. Edelherten komen hier niet voor. Wel zijn deze op en rond de Veluwe aanwezig. Ondanks dat ik zelf geen damherten heb waargenomen in ons dorp, zijn er wel waarnemingen. De waarnemingen van mijzelf, en die ik via social media heb gezien in Driehuis betreffen wel alleen reeen, in plaats van damherten. De IJmuider Courant roept beeldmateriaal op over reeen en herten in de regio. Ik hoop dat hier ook beeldmateriaal van het damhert tussen zal zitten.