Vuurwerk en dierenleed

Feestdagen. Gezelligheid met Kerst en feest met de jaarwisseling. Naast alle wensen die over en weer gaan, ook alle zorgen die uitgesproken worden. En natuurlijk, naar Nederlandse traditie, ontstaan ook weer de nodige discussies. Vele maatschappelijke onderwerpen drommen in rijen aan onze gespreksstof voorbij.

Momenteel zijn de dieren nogal onderwerp. Op Facebook diverse plaatjes met de opmerking dat men graag wil dat er, op bepaalde plaatsen, geen vuurwerk afgestoken moet worden, in verband met de angst van de dieren. Ik ben daar nogal ambivalent in. Vuurwerk is mooi, maar ben tegen het afsteken en de vervuiling daarvan. Om die reden ben ik voor een algemeen verbod, met (per wijk, dorp, of buurt) centrale vuurwerk afsteekplaatsen. En het liefst ook centraal geregeld. Dat er ieder jaar voor miljoenen, misschien wel miljarden de lucht in wordt geblazen vind ik persoonlijk schandalig. En ondanks dat ik redelijk van de tradities ben, mag deze overboord!  Hebben we de klimaattop in Katowice in Polen, speelt Nederland een beetje het beste jongetje van de klas en vervolgens vervuilen we het milieu in een paar uurtjes met een ongekende omvang...

Maar, om nu je huisdier als argument te gebruiken tegen vuurwerk..., ik weet het niet. Sommige dieren hebben inderdaad een aangeboren angst voor knallen, alhoewel in de meeste gevallen deze angst is aangeleerd. Natuurlijk schrikken dieren van een knal, maar meestal bepaalt de reactie van het "baasje" hoe het dier er mee omgaat. Wanneer je, na een knal, een dier omarmd en troost, zal het gevoeliger worden voor knallen en angst ontwikkelen. Indien je de reactie min of meer negeert zullen de meeste dieren (honden en katten) minder angst ontwikkelen. In mijn leven heb ik nu zes honden gehad (drie heb ik er nog, drie zijn overleden). Geen enkele van onze honden heeft ooit angst gehad voor vuurwerk, noch voor harde knallen. We hebben er dan ook nooit aandacht aan gegeven.

In Turkije zie je veel loslopende honden. Onverschrokken dieren zijn het en ik heb nog nooit hier een hond gezien, die angst heeft voor harde knallen, of vuurwerk. Natuurlijk zit die angst in de genen van enkele hondenmerken, maar ik geloof er heilig in dat die angst in zekere mate is aangeleerd. Om die reden vind ik het een misleidend argument om de angst van het dier te "gebruiken" om tegen vuurwerk te zijn... En op die manier neem je ook geen stelling in tegen deze geldverspillende en desastreuze traditie.



Nu valt mij op, dat tegenwoordig de mens sterker de neiging lijkt te hebben valse sentimenten te hebben jegens dier en dierenleed. Ik druk mij voorzichtig uit, maar het ligt ook heel gevoelig. Het lijkt of het sentiment steeds belangrijker wordt dan de ratio. Daarbij wordt de mens ook steeds hypocrieter. We eten vlees (nog steeds te veel!), maar het afschieten van herten mag niet. De onrusten rond de Oostvaardersplassen, winter 17/18, is hier een voorbeeld van. Even los van de discussie of het hier wel of niet over "natuur" gaat. Door ondervoeding stierven dieren. Dit werd niet geaccepteerd door een hele groep mensen. Nu willen ze de wildstand beperken, voor het dierenwelzijn, waardoor wel veel herstel afgeschoten moeten worden. Absoluut lullig, maar wanneer we ons een beetje, met historisch besef, verdiepen in de natuur is dit toch iets waar een logica in zit. Maar de mens blijft zich roeren. Van al die mensen is maar een heel klein deel veganist en een iets groter deel vegetariër. De meesten vreten varkensvlees uit grote fokkerijen en dierenflats. Daar heb ik toch wat meer moeite mee...



Voor mijn idee lijkt het mij geweldig, wanneer we in 2019 het dier eens op een ander voetstuk plaatsen. Het huisdier als dier en niet als een surrogaat mens en de "wilde" dieren in de context van de natuur. En voorts dat we in 2019 dieren niet meer gebruiken voor valse sentimenten. Ik ben tegen algemeen afsteken van vuurwerk. Ik ben voor een zo natuurlijk mogelijk evenwicht in de Oostvaardersplassen. Voor het laatste geldt; haal natuurlijke vijanden binnen! En dan kan ik iedereen ook alleen maar een "dier-reëel" 2019 wensen.

Reerug of hertenbiefstuk

damhert

De regio is vol over de overlast van herten. In hoeverre het woord overlast van toepassing is, is de vraag. Tegenwoordig heeft de westerse, Nederlandse, mens al snel last van de natuur. Rond de hertenproblematiek maakt men zich momenteel heel erg druk.

Edelhert

In de winter en het vroege voorjaar laaien de discussies het meeste op. In de duinen zijn te veel hertachtigen en die trekken, om voedsel te zoeken, buiten hun territoria… de bewoonde wereld in. Ze staan op de rijbaan en lopen zelfs door onze tuinen. Dat mag niet, want de automobilist dient ongestoord de 50 kilometer per uur vast te houden om zich van A naar B te verplaatsen. Zelf rijd ik graag wat langzamer en menig nacht heb ik al een poosje stil gestaan, een kleine roedel gadeslaande. Mij maakt het blij, want de natuur wordt weer langzaam onderdeel van ons leven. Vanaf de jaren zestig en zeventig zijn we door tal van oorzaken (allen gelegen bij de mens) vervreemd van de natuur om ons heen. Typisch een Hollands verschijnsel overigens.

Nu bestaan er ook een aantal misverstanden. In de media, en op straat spreekt men van hertenoverlast. In principe heeft men gelijk, maar een nuance is zeker op zijn plaats. We kennen hier namelijk een drietal ondersoorten: de ree, damhert en edelhert. Alle drie de soorten hebben redelijk specifieke eigenschappen. Zeker vanuit het perspectief van de overlast zeer belangrijk.

Ree

In de Amsterdamse Waterleidingduinen en het duingebied bij Zandvoort zitten vooral de edelherten. Ten noorden van de Zeeweg, in Bloemendaal neemt dit aantal af en in Duin en Kruidberg vindt een vermenging plaats. Dat betekent dat in de gemeente Velsen vooral sprake is van reeën.

Al langere tijd zijn de edelherten aanwezig in de Waterleidingduinen. Doordat er geen natuurlijk vijanden zijn en de omstandigheden goed waren hebben zij zich goed kunnen vermenigvuldigen. Dat maakte dat de ruimte te beperkt werd en de dieren gingen op zoek naar nieuw terrein. De ree kwam al wat minder frequent voor en wordt deels door de edelherten verdreven. Daardoor gaan de reeën richting het noorden.

Nieuw is het probleem niet. In de jaren tachtig heb ik al ontmoetingen gehad met edelherten bij de woningen aan de Hoogenduinendaalseweg in Bloemendaal. Ik geef toe, dat was zeker even schrikken. Joekelse dieren, en vreselijk snel.

tegenover de ruine van Brederode

Door onze bevolkingsdichtheid zijn de wegen in de regio druk. Daarbij hebben wij nogal wat wegen langs de duinen en door de bossen langs de duinen. Juist de plaatsen waar je hertachtigen tegen kan komen. Ook de wegen waar een confrontatie tussen auto en dier nogal eens voor komt.  En natuurlijk is verkeersveiligheid een groot belang. Echter… dat kan op meerdere manieren; het aanpassen van de rijstijl, of het aanpassen van het dierenbestand. Dat laatste kan door het plaatsen van goede hekken, of afschieten. Aangezien ons sentiment nog een belangrijke rol speelt zijn wij tegen het natuurlijke verloop, zoals enkele jaren geleden flink in het nieuws was bij de Oostvaardersplassen. Dieren stierven in de winter door gebrek aan voedsel en overbevolking. Dat vonden wij mensen zielig. Het zelfde geldt in feite in het duingebied. We laten de natuur zijn gang niet gaan, maar willen deze regelen.

Nu eens even het verschil. Ik begin daarmee met het damhert. De middelste van de drie, maar ook het bekendste. De u wel bekende Bambi behoort namelijk tot de soort van damherten, dezelfde soort die je veel in kinderboerderijen ziet. Dan is er de ree. De ree heeft een schofthoogte tot ongeveer 67 centimeter. De ree leeft in kleinen roedels of solitair. Een klein en behendig dier. Een ree kan heel snel zijn, maar is niet heel erg schrikachtig. Het edelhert daarentegen is de grootste met een schofthoogte tot wel 140 centimeter. En niet alleen groot, maar ook zeer snel en behendig. Edelherten heb ik gezien in de strook van Vogelenzang tot Bloemendaal. Ten noorden daarvan heb ik nog nooit, zelf, een edelhert waargenomen. Wel zie ik met regelmaat reeën, ten noorden van (globaal) het oude Velserend en de ruïne van Brederode.

Bambi; Walt Disney

Beide diersoorten lijken veel op elkaar. Toch zijn er belangrijke verschillen en zijn het juist de verschillen die effect hebben op de overlast. Het edelhert kan hoger springen, is sneller en vele malen schrikachtiger. Het is vooral dan ook het edelhert wat in aanvaring met gemotoriseerd verkeer komt. Bij reeën komt dit veel minder voor. Een mooi voorbeeld was een filmpje op Facebook. Een aantal reeën loopt door Driehuis, over de straat. Ze rennen wel, maar voor de auto uit. Een edelhert had allang gemaakt weg te zijn en gaat zeker niet voor een auto uit lopen.

Wat mij opvalt is dat veel observaties erg subjectief zijn. Dat komt door onwetendheid en geen verstand van de natuur te hebben. Dat maakt wel dat de zogenaamde overlast van herten groter gemaakt wordt dan de realiteit. Bovendien spreek ik niet van overlast, maar van het samen delen van een stukje aarde. En wij mensen zijn van mening dat alles en iedereen met ons rekening moet houden. Je weet, dat wanneer je in de avond of nacht in de regio rijdt er een risico is een hert te signaleren, dus ook op je auto te krijgen. Rijdt dus eens iets rustiger! Laat de dieren leven en hun habitat zoeken, verdedigen en vormen. Ga ook eens stil staan en kijk eens hoe deze dieren in het donker op, of naast, de weg staan. Geniet er eens van, in plaats van er constant over te zeiken.

Ach, en als wij echt weer meer natuur willen, dan moeten we de wolf naar de duinen halen; de natuurlijke vijand van het hert. Maar goed, bij dat idee stuitert half de Randstad… Dus laten we onze ranke viervoeters maar eens wat meer koesteren, in plaats van  het geweeklaag over hun aanwezigheid.

 

Kleine rectificatie: het betreft hier damherten in de regio. Edelherten komen hier niet voor. Wel zijn deze op en rond de Veluwe aanwezig. Ondanks dat ik zelf geen damherten heb waargenomen in ons dorp, zijn er wel waarnemingen. De waarnemingen van mijzelf, en die ik via social media heb gezien in Driehuis betreffen wel alleen reeen, in plaats van damherten. De IJmuider Courant roept beeldmateriaal op over reeen en herten in de regio. Ik hoop dat hier ook beeldmateriaal van het damhert tussen zal zitten.