Het geschreven woord

Het geschreven woord is zwart op wit, en toch leest iedereen het op een andere manier. De letters, ze zeggen het zelfde. Wanneer je schrijft “boom”, weet iedereen wat je bedoelt, maar iedere lezer heeft een ander beeld van een boom. Hoe nader je de boom omschrijft, des te helderder verbeeldt men de betreffende beschreven boom, terwijl toch iedere lezer een ander beeld schetst.

Tekst staat zwart op wit. Je kan er niet om heen, en toch is niets zo interpretabel als het geschreven woord. Niemand die een roman leest met dezelfde beleving, dezelfde beelden en zelfs niet met (of vanuit) dezelfde ervaring. We weten het, maar realiseren het ons onvoldoende. Toch zijn de belangrijkste boekwerken van de wereld, de Bijbel en de Koran, er de grootste voorbeelden van. In iedere Bijbel staat dezelfde tekst, toch zijn er vele Christelijke stromingen. Bij de Koran is dit precies hetzelfde. Het geschreven woord is dood, maar de mens, de individu, of soms de groep brengen het woord tot leven. Met alle gevaren van dien, zoals de geschiedenis heeft aangetoond.

We leven in een tijd van het geschreven woord. De mens schrijft veel. Voor zichzelf, voor anderen, maar vooral plaatsen we veel teksten op de digitale media. Kijk om je heen en zie de massa’s die met de iPhone in hun hand (of een ander mobiel apparaat) eindeloos Twitteren, WhatsAppen, Messenger berichten rondsturen of berichten plaatsen op Facebook, Instagram, of dergelijke. Zie de rapporten in rechtbanken, politiek en alle verslagen welke men ter verantwoording van het werk moeten schrijven. Agenten, verpleegkundigen, docenten, het zijn allemaal auteurs geworden van hun eigen schriftelijke verantwoording.

Lezen is ook mooi. Lezen kan een verrijking zijn voor de geest. Of voor de creativiteit. Wie leest er niet graag een roman, de krant, of een thriller? Helaas, veel mensen lezen te weinig, teveel in het geheel niet, wanneer het gaat over het boek. Desinteresse noemt men het, maar is het niet meer dat men al die woorden die er staan onvoldoende de geest prikkelen? Lezen interesseert hen niet omdat zij er geen beelden bij kunnen vinden. En zonder de persoonlijke beleving is het geschreven woord echt een “dood” woord.

Ja, met lezen wordt men zelf aan het werk gezet, wordt je brein geactiveerd en dan komt men de eigen beperkingen tegen. Met de korte nieuwsberichten en alle sociale media berichten speelt dit nauwelijks een rol. De berichten zijn kort genoeg om er net wel dat stukje eigenheid in te brengen, de eigen interpretatie. En daar gaat het vaak verkeerd. Op de sociale media ontstaan snel ruzies, oneigenlijke discussies en (facebook) het bekende “ontvrienden”. Een geschreven grapje wordt vaak niet ervaren als grapje. In tegenstelling, een grapje kan soms ervaren worden als een regelrechte aanval.

Het grote voorbeeld van dit moment is natuurlijk Trump, die eindeloos Twittert. Nu is bij hem wel zo, dat wanneer je hem ziet hij gedrag vertoont en woorden gebruikt die overeenkomen met zijn Twittergedrag. Toch blijven zijn Tweets geschreven woord. Zijn aanhangers lezen zijn teksten en voelen zich gesteund. Zijn tegenstanders lezen het en voelen zich eveneens gesteund, echter in hun aversie tegen deze man. Los van het feit dat zijn teksten president onwaardig zijn is het een hele gevaarlijke manier van communiceren voor een regeringsleider, juist omdat het geschreven woord de emotie erachter niet toont.

Een zekere uitzondering is het stripverhaal. Een combinatie van het geschreven woord met tekeningen. De tekeningen tonen (in het plaatje) de emotie van het geschreven woord, veelal gesproken teksten, waardoor de combinatie tussen het woord en het plaatje een directe verbinding heeft. Daarom is het stripverhaal populair en helemaal geen slechte manier van lezen. Zeker wanneer het stripverhaal meer in zich draagt dan alleen een leuk verhaaltje. In België is Merho niet voor niets zo populair.

Daarnaast hebben veel mensen een hoop woorden nodig om iets duidelijk te maken (zelf heb ik daar natuurlijk ook last van), terwijl dit juist verwarrend kan werken. Herhalingen, bedoelt ter verduidelijking worden regelmatig ervaren door anderen als irritant.

Het goede geschreven woord bestaat in feite niet. Daarentegen is het geschreven woord juist zeer verrijkend. Zeer afhankelijk van de lezer zelf. Bij populaire boeken heeft de auteur de kunst in handen de woorden zo te combineren dat het voor velen goed toegankelijk is. Hoog literair werk wordt juist door een select gezelschap gewaardeerd, een gezelschap die vanuit een zekere elitaire opstelling een dergelijk boek waardeert. Tja, en soms wordt iets goed, omdat men zegt en schrijft dat iets goed is. Mensen zijn soms erg volgzaam, vooral wanneer men bij een bepaalde groep wil behoren. Toch, bij het allerbeste boek heeft de lezer andere beelden en andere emoties dan de auteur zelf ooit heeft gehad tijdens het schrijven.

Ik schrijf veel, maar teken en schilder ook. Met name mijn schilderijen zijn vergelijkbaar met het geschreven woord. Ik maak een duidelijk “plaatje”. Alles wat je erop ziet is herkenbaar, maar de combinatie van al deze objecten is zo bizar, of onlogisch, dat men mijn werk niet begrijpt, of er juist een volledig eigen verhaal van maakt. Zo is er een overeenkomst tussen schrijven en schilderen. Tenminste deels. Wanneer je kijkt naar het werk van Dali en Magritte (bijvoorbeeld) gaat deze vergelijking op. Bij veel, min of meer naturalistische, landschapschilders en fijnschilders gaat de vergelijking geheel niet op. Deze beelden zijn zo herkenbaar en verstoren de individuele denkpatronen niet, dat men er heel snel voor open staat. Abstracte kunst is te vergelijken met hele moeilijke literatuur en beiden worden door een zekere elite soms tot grote hoogten gebracht.

Het geschreven woord en de opgetekende beelden vertekenen de realiteit. Eigenlijk is er maar een manier waarop de mens optimaal met elkaar kan communiceren: rechtstreeks praten met elkaar. Je ziet elkaar, hoort het woord, merkt de intonatie en ziet de mimiek. En dan nog blijft communiceren een van de moeilijkste aspecten van het menselijk “zijn”. Maar toch, wat zijn wij als mens toch enorm “rijk” dat wij op zoveel manieren met elkaar kunnen communiceren. Dat wij dat geschreven woord hebben. Ik schrijf niet alleen graag, maar lees ook met heel veel plezier. Ik vul er graag mijn tijd mee. Alleen, ik zal uiterst zelden een film zien, waar ik het boek van gelezen heb, of een boek lezen nadat ik de film heb gezien. Dat namelijk verstoort mijn persoonlijke interpretatie en emotie. Van zowel de film, als van het boek. En de interpretatie en emoties van een boek, die houd ik lekker voor mijzelf!

in den vreemde; het dagelijkse leven (20)

De bomen blijven veelal groen. Zelfs op slechte dagen schijnt de zon wel even. Overdag de temperatuur van een gemiddelde Nederlandse zomerdag, maar in de avond geurt het dorp naar hout, wat men in de houtkachels en openhaarden verstookt, omdat het frisjes is. In de verte toornt een hoge bergtop boven het landschap uit. Vanaf de boulevard met palmen zie ik hoe de top zich in sneeuw gehuld heeft.

In de ochtend warmt het landschap op. Auto's rijden af en aan. Kinderen lopen of fietsen naar school. In zekere zin is er sprake van een schooluniform. Meisjes dragen geruite rokken, grijs met een rode inslag. Op de middelbare school alleen grijs. Moslimmeisjes, die het geloof openlijk aanhangen, mogen langere rokken dragen. Langzaam komt het dorp tot leven. Toch is het dorp anders. Soms zelfs doodstil op de winkelstraat, alwaar men in hun winkeltje zit te wachten op de klandizie, die maar niet wil komen. Veel terrassen zijn afgesloten, het meubilair binnen opgeslagen. Ook van het grote aantal supermarktjes is een deel gesloten en verlaten. Op een enkele (veelal Engelse) toerist na geen buitenlanders meer. Voor een paar euro inkomsten houdt de een moedig het winkeltje open, terwijl anderen voor ruim drie maanden gesloten zijn.

De dagen zijn korter. Even zes uur begint het licht over het land te vallen, maar om half zes is het donker. De zon warmt de wereld op. In de zon zitten is zelfs een warme bezigheid. Desondanks ligt het dorp er meestal wat verlaten bij.

In de ochtend de vaste rituelen en kopjes koffie. Afhankelijk van het weer is het boodschapjes doen, in het kantoor internetten, of thuis vegen. Iedere dag veeg je het huis en dweil je de stenen vloeren. Voor twintig euro hebben we een kleed gekocht. Geeft iets warmte op de kille tegels. Wanneer we erg vroeg op zijn ontsteken we de kachel. Een grote gasfles met omhulsel. Toch geeft het een aangename warmte en gezelligheid. Na de koffie is het soms tekenen, soms de afwas, of was. Er is altijd wel iets te doen. Alles in een gestaag tempo. Soms rijden we naar Fethiye. Om door de stad te lopen, naar het ziekenhuis te gaan, dan wel een verblijfsvergunning regelen. Dan rijden we de stad af. Vooral veel zoeken en wanneer we niet zoeken is het wachten.

Thuis zit ik veel te tekenen. Dan ben ik lekker bezig. Wanneer het droog is (en de zon schijnt) zit ik op het terras. Bij regen, of kil weer, teken ik aan de zelfgemaakte tafel. Het ritme van de dag is niet spectaculair. Soms komt er iemand langs. Over het algemeen is het rustig en zien we niet zo veel mensen. Haast lijkt hier niet te bestaan. Naast het terras staan een sinaasappelboom en twee mandarijnenstruiken. Dagelijks eten we mandarijnen. Massa's. Straks zijn de sinaasappels aan de beurt. Het land brengt veel gezondheid met zich mee; overal groeit fruit. Zo voor het pakken.

Tegen de avond doe ik weer (of voor het eerst) een boodschap. Dan trekken we ons binnen terug. Maken het gezellig, nemen een bakje chips en een biertje dan wel Cola. Zachtjes speelt er een muziekje. Na het voeren van de dieren even languit op de bank. Iets wat ik hier wel mis; een goede bank. Wat we nu hebben zijn drie losse elementen. Nee, echt lekker zitten we niet. Het is allemaal wat Spartaans.

Wat later wordt er gekookt. Met goedkope middelen toveren we de lekkerste happen. Soms eten we vroeg, soms later. Wel tot tien uur. Daarna ben ik meestal alleen beneden. Via de laptop kijken we een filmpje, of ik teken. Soms lees ik. De avond brengt mij meestal stuiptrekkingen. In armen en benen. Nu het vochtiger is wat meer. Het kan ook aan mijn gewicht liggen. Vorig jaar rond deze tijd woog ik 84 kilo. Nu 74. Ik weet niet of ik er blij mee ben. Het is vooral vervelend, die pijn en de stuiptrekking achtige bewegingen om de pijn te drukken.

Soms doe ik 's avonds de afwas. Afwassen is hier helemaal niet erg. Vegen zie ik ook niet als een noodzakelijk kwaad. Ik doe het graag. Evenals het doen van de was. Bovendien hebben we geen televisie. Er is geen nood het acht uur journaal niet te kunnen  zien. Al voor de afwisseling is het lekker soms een DVD te draaien. En bijna iedere avond doe ik mijn "bomgordel" (elektrische rugverwarming) om. Voordat ik kan slapen duurt het even. Meestal word ik na een uur weer wakker. Mijn hernia speelt dan op. Dat is nu meer. Wellicht doordat het niet alleen af koelt, maar ook vochtig is. Daar reageert mijn lijf op.

Heel anders is het leven als in Nederland eigenlijk niet, en toch ook wel weer. Het ritme is anders, maar er begint ritme in te komen. Wat dat betreft ben ik blij hier te zitten. Het ontstressen bevalt me. Dan nog kom ik tijd te kort. De dagen slijten voorbij. Tekenen lukt aardig, maar schilderen kost mij nog moeite. Alles is nogal basic. Soms denk ik aan de tijd dat ik het ouderlijk huis verliet. Ook toen begon ik met wat oude spullen. Hier is alles zelfgemaakt of erg simpel.  Toch heeft dat iets en ik kan er aan wennen. Weer vanaf een begin op bouwen. Nogmaals, een terug naar vroeger. Zelfs mijn gewicht. Nu dus tien kilo lichter. Van mijn pubertijd tot even mijn veertigste woog ik 70 kilo.  Alleen die pijn iedere keer. Daar word ik Gallisch van. Mijn armen en benen zijn niet meer .

Ondanks het rustiger leven baal ik van de last van mijn rug. Verder gaat alles z'n gangetje. Ik denk nauwelijks aan Nederland. Wel aan de mensen daar. Dan weer rijden we door het dorp, loerend naar huizen. Kijken we we goedkoop iets beters kunnen vinden. Wie weet gaat het lukken. Heel veel maakt het niet uit. Nee, dat is geen ontevredenheid hoor. Dat is omdat ik eigenlijk wel lekker leef. Niet opzienbarend. Maar was het leven in Nederland dat wel? Feitelijk ook niet. De omgeving en het klimaat zijn wat anders. Alles gaat rustig en lijkt meer ontspannen. Nu langzaam kijken of we het Spartaanse iets kunnen verminderen. Dat weer maakt het leven wat makkelijker. Het enige waar ik nog echt aan moet werken is mijn Turks. Ook dat zal er wel van komen... Op z'n tijd. Ik neem die tijd gewoon.  Ik denk aan het programma: ik vertrek. Ik ben vertrokken, maar met andere ambities. Niet te hoog en realistisch. Tot nu toe komt dat toch redelijk uit. De donkere dagen voor Kerst zijn nu de zonnige dagen en de mandarijnenoogst. Prima toch....