Kunstwedstrijd

Natuurlijk blijft de discussie wat kunst is. Een discussie waar men, volgens mij, nooit uit komt. Kunst is grotendeels subjectief. De toeschouwer ziet en ervaart. Daarbij kan ook van invloed zijn wat de relatie met de kunstenaar is, of men heel erg gevoelig is voor invloed, dan wel de eigenwaarde. Ten aanzien van het laatste betreft het een gevoel van eigenwaarde, waarbij men zich verheven denkt te voelen door waardevolle kunst te bezitten.

De vraag is waarom bepaalde kunst, of een bepaalde kunstenaar, beter is dan een ander, grotere bekendheid of men het werk voor grote bedragen van hand tot hand laat gaan. Wellicht dat ook een vraag als deze geen concreet antwoord kent en eveneens voer voor eindeloze discussies is.

Persoonlijk zie ik kunst in zekere zin als een ambacht. Kunst mag dan ook betaalbaar zijn en wanneer het ambacht zeer origineel of kundig wordt uitgevoerd mag dat natuurlijk wel duurder zijn. De buitenproportionele bedragen blijven mij tegen de borst stuiten. Zowel van huidige kunstenaars als de oude meesters.

Dat kunst dus altijd onderwerp van discussie is mag nu wel duidelijk zijn. Interessant wordt het wanneer de kunstenaars met elkaar in concurrentie gaan. Er zijn meerdere vormen, waaronder de kunstenaar van het jaar, het kunstwerk van het jaar en vele kleinere eerbetonen waarbij een "winnaar" uit de bus komt. Maar, hoe kan men de kunstenaars met elkaar laten meten? Volgens mij kan dat alleen op uitermate subjectieve basis. De jury bepaalt. Maar wat maakt de keuze van de jury? Omdat ze iets leuk vinden, de kunstenaar kennen, en natuurlijk zijn er tal van andere persoonlijke invloeden. Dat kan ook niet anders, want er zijn geen harde criteria. Natuurlijk kan er sprake zijn van kundigheid. Daar zijn ook richtlijnen voor en er bestaan ook theorieën, zoals bijvoorbeeld het perspectief. Maar kunst betekent ook vanuit de theorie een eigen weg te kiezen. Dus misschien is het wel de creatieve toepassing, wat kunst tot kunst maakt. Zo kon Picasso de theorie goed beheersen en daar vanuit ging hij abstraheren. Je hebt de impressionisten, die vanuit de theorie de kunst van het weergeven van het gevoel weergeven. Je kan alle kanten op. En Dali is juist een voorbeeld van een kunstenaar die zijn fantasie in zijn werk gebruikte. Maar voor geen goed kan ik een keuze maken tussen Picasso en Dali. Behalve wanneer ik puur uit ga van wat mij zelf het meeste aanspreekt.

Nee, ik kan dus niet aan een "wedstrijd" deelnemen. Ik zal mij dan ook nooit inschrijven voor iets compitatiefs. Een keer in mijn leven heb ik dat gedaan. Volgens mij in 1985, maar kan mij een jaartje vergissen. Dat was de prijs van Koningin Beatrix voor jonge kunstenaars. Ik eindige op plaats vijf en bleef buiten de schijnwerpers. Het werk wat won vond ik persoonlijk abominabel. Ook de site van Exto heeft een soort competitie, waarbij kunstenaars in de picture worden gezet. Daar doe ik evenmin aan mee. En voor mijn werk geldt eveneens dat de "kijkers" hun oordeel geven. Zo zijn er mensen die niet tegen mijn werk kunnen, die er niets mee hebben, het mooi vinden, maar nooit thuis zouden willen hebben, mensen die gepakt worden door een bepaald werk en zowaar een enkele fan.

Kunst is een vreemd fenomeen. Een wereld waar appels en peren worden vergeleken. Kunst, waarbij men zich kan verheffen door elitair gedrag. Kunst waarbij het werk kunst wordt, omdat de kunstenaar zich goed kan verkopen.



Ook het exposeren stuit me vaak tegen de borst. Betalen om te exposeren is begrijpelijk wanneer het directe kosten moet dekken. Maar €5000 om te exposeren lijkt mij wat overtrokken. En dan de percentages die je moet inleveren, soms net meer dan 50%. Dus, veel exposeer ik ook niet.

Kortom, ik denk dat ik een teruggetrokken kunstenaar ben. Mijn karakter, maar zeker ook mijn keuze. Ach, misschien wordt ik wel een groot kunstenaar na mijn dood. Maar als mijn werk ooit voor miljoenen van de hand gaat..., draai ik mij om in mijn graf. En ook na mijn leven zou ik nooit "het kunstwerk van het jaar" gemaakt willen hebben. Maar, ik blijf voorlopig gewoon lekker en graag schilderen.

Kunstenaar van het jaar?!

Blijkbaar is een menselijke eigenschap, dat wij de beste willen zijn. Daarvoor zijn vele competitieve vormen ontwikkeld. Met name in de sport kennen we het. De voetbal competities, WK en EK, Olympische Spelen, sportman van het jaar, diverse wielerkoersen, turnwedstrijden en zwemcompetities. Op alle fronten, in de sport, houdt men wedstrijden om te zien wie de beste is. Heel acceptabel, want men meet zich met het zelfde (dezelfde tak van sport). Meer moeite heb ik met de sportman, of vrouw, van het jaar. Je gaat dan vergelijkingen opzoeken, die "gezicht" zijn. Binnen een reguliere sport competitie zijn zeer objectieve criteria toe te passen. Ga je die grens over wordt het erg lastig. Hoe kan ik aangeven dat een zeiler of een marathonloper man/vrouw van het jaar wordt? Naar mijn idee komen dan tal van subjectieve beoordelingen naar boven.



Het competitieve zien we niet alleen in de sport. Ook binnen het bedrijfsleven en op vele andere vlakken hebben de jaarlijkse verkiezingen van "de beste". Maar waarom die drang zo de beste te zijn? Deels heel begrijpelijk; men wil zich verkopen, de omzet verhogen, boven de grijze massa uitsteken. En ondanks de toenemende subjectiviteit kan ik mij diverse andere vormen van competitie elementen voorstellen. Alhoewel, wanneer het om het ego van de persoon gaat heb ik er al meer moeite mee. Een Miss verkiezing is aan mij niet besteed. De mooiste vrouwen, die kom je op straat tegen. Daarbij verrek je je nek, of ze houden je een nacht half uit je slaap. Dat heb ik bij een Miss verkiezing dus nooit gehad; opgelapte Barbiepoppen....



En dan kom je naar de meest subjectieve vorm: kunst. De beste muziekgroep ken ik niet, behalve mijn puur persoonlijke voorkeuren. Je kan wel de best verkopende groep aanwijzen. De beste... De top 2000 kent al jaren, met regelmaat, Queen op één. Enorm subjectief. Een feit is dat het heerlijk is ieder jaar al die muziek aan je voorbij te horen gaan, maar wat nu op plaats 1 moet... What the hell!



Ook in de boekenwereld zijn diverse prijzen (AKO literatuurprijs, NS prijs, en noem maar op). Het zegt mij niet zo veel. Maar, en dat komt wel overeen met de top 2000, het is de omgeving die nomineert en kiest. Het is niet de auteur die zich aanmeldt voor dergelijke prijzen. Dat maakt absoluut een verschil, maar naar mijn idee doet het mij weinig, behalve dat het een opsteker is voor de verkoopcijfers.



Dan zijn er nog de verkiezingen van "kunstenaar van het jaar", of andere kunstenaarsverkiezingen. In vrijwel alle gevallen dient de kunstenaar zich zelf aan te melden. Ja, en dan ga ik grote vraagtekens zetten. Immers, het werk van de kunstenaars is zo divers (zelfs binnen iedere discipline) dat een verkiezing hoe dan ook een enorm subjectief karakter kent. De andere kant is de kunstenaar zelf. Waarom in hemelsnaam wil je jezelf in zo'n competitie storten? Voor negentig procent is de uitkomst frustrerend. Maar, wat wil je er mee bereiken? Dat je de beste bent..., maar waarvan? Kunst is voor mij primair een individuele emotie, welke middels basiskennis tot uiting wordt gebracht. Bijna niets is persoonlijker dan de uiting van kunst. Dus de beste kunstenaar is het meest persoonlijk? Het meest emotioneel? Zo werkt dat volgens mij niet. Nee, de kunstenaar is uitermate sensibel. Veruit de meeste kunstenaars zijn daardoor onzeker over hun eigen kunne. Dat los je niet op door de erkenning af te dwingen... Bijvoorbeeld middels competitieve elementen.

Zelf schilder ik. Geen schilderij is het zelfde. Ik maak geen productie. Wanneer ik mee zou doen met "de kunstenaar van het jaar", dan zegt dat niets. Of het wordt gebaseerd op een werk (waarbij ik natuurlijk eentje kies die ik goed vind), of het gaat over een oeuvre waar juist hele slechte werken tussen zitten.

Wat ik wel doe is mijn kunst zichtbaar maken. Dat doe je via exposities, internet (Facebook, sites, eigen website, etc.), kranten artikelen, etc. Mensen reageren daarop (en vooral velen niet), en daar van uit ontvang je een stukje waardering. Zeker wanneer het leidt tot het moment dat mensen je benaderen. Benaderen voor opdrachten, exposities en bijvoorbeeld publicaties. Wanneer iets dergelijks ontwikkelt voelt dit voor mij als waardering. Als ik vervolgens werk verkoop mag ik alleen maar meer dan tevreden zijn. Maar ik kan mijn werk niet vergelijken met het werk van anderen, en niet van het werk van collega's die in andere stijlen schilderen. Laat staan vergelijking met andere kunstvormen (beeldhouwen, fotografie, etc.). Kunst is en blijft uitermate subjectief en is niet in relatie tot elkaar te beoordelen. Het is de onzekerheid van de kunstenaar zich te willen meten met anderen. En vaak ervaar ik dat als heel onterecht. Dan denk ik: wat jij maakt is goed, je krijgt aandacht en waardering..., accepteer dat!



En wanneer er een prijzencircus op kunst en kunstenaars losgelaten wordt dan moet het niet vanuit de kunstenaar zelf komen. Een periodiek, een organisatie, of wat dan ook, kan zelf een prijs (waardering) in het leven roepen. Dan heeft een dergelijke prijs ook waarde, zoals met name in de literatuur te zien is.

Wel moet ik bekennen, dat ik in 1986 (ongeveer) heb mee gedaan aan de jaarlijkse wedstrijd voor jonge kunstenaars van koningin Beatrix. Ik moest toen naar het paleis op de Dam (nou ja, in een ruimte daarnaast). Ik werd destijds vierde. Geen prijs, geen aandacht. Ja, ik was teleurgesteld, maar het heeft mij ook aan het denken gezet.



De andere kant is, en daar ben ik het absoluut mee eens, is dat de kunst in Nederland meer publieke aandacht verdient. Het gast goed met de economie, maar de cultuur is niet zo dat men makkelijker over gaat tot kunstaankopen. Aan veel vormen is aandacht in de media en zo ook op televisie. Zodra het over kunst gaat (schilderen, beeldhouwen, etc.) gaat het alleen maar over de "gevestigde" orde; van Gogh, Rembrandt, Dali, Picasso, en ga zo maar door. De hedendaagse ("kleine") kunstenaar krijgt geen platform, op regionale nieuwsmedia na. Daar zou wel eens verandering in mogen komen. O ja, en dan heb ik het dus niet over "bekende Nederlanders" die ook schilderen of kunst maken (zoals Ruud de Wild)

Dat lijkt mij een gezamenlijk steven... Ja, individuele erkenning moet jezelf niet afdwingen, maar met elkaar gezamenlijk de erkenning afdwingen lijkt mij wel een nobele zaak! Dat is iets wat wij, kunstenaars, wel verdienen met onze onuitputtende inzet voor het vak.